Autovrije Zondag als hefboom voor duurzamer mobiliteitsbeleid
In 1973 was het noodzaak: een oliecrisis legde België stil en de autoloze zondag bespaarde miljoenen liters brandstof. Vandaag, meer dan vijftig jaar later, is Autovrije Zondag uitgegroeid tot een feest van ontmoeting en duurzame mobiliteit. Maar heeft zo'n dag zonder auto's ook genoeg impact om mobiliteitsbeleid in een duurzamere richting te sturen? Wij vroegen aan 4 Autovrije Zondag-gemeenten hoe je van een dag zonder auto’s een hefboom voor verandering maakt.
Vanaf 2001 zijn er in België ieder jaar autovrije dagen. Niet langer ingegeven door oliecrisissen zoals in de jaren 50 en 70, maar wel vanuit een ecologische reflex en maatschappelijke noodzaak om anders en minder met de auto te gaan rijden. In 2025 organiseerden ongeveer 50 Vlaamse gemeenten zo’n Autovrije Zondag. En ook het volledige Brussels Hoofdstedelijk Gewest is sinds 2009 volledig autovrij tijdens Autovrije Zondag, goed voor het grootste aaneengesloten, autovrije gebied in Europa. De Autovrije Zondag geeft steden en dorpen de gelegenheid om te experimenteren met nieuwe ideeën voor leefbare, autoluwe/vrije/groen ruimte.
Een focusgroep met verhalen over verleden, heden en toekomst
Mobiel 21 is al jaren de stuwende kracht om gemeenten te overtuigen ook een Autovrije Zondag te organiseren. Dus wilden we wel eens weten of de Autovrije Zondag in al die jaren onze kijk en die van beleidsmakers op duurzame mobiliteit heeft veranderd. En op welke manieren zo’n dag zonder auto’s zorgt voor meer bewustwording bij burgers en beleid.
Daarom organiseerden we in oktober 2025 een focusgroep met medewerkers uit 4 gemeenten die minstens de voorbije 3 jaar een Autovrije Zondag hebben georganiseerd. Rond de tafel zaten vertegenwoordigers van Vilvoorde, Merelbeke-Melle, Asse en Lier. Allemaal brengen ze hun ervaringen, kritische beschouwingen én dromen mee. Van langere autovrije periodes, impactmetingen en voorstellen die verder gaan dan één autoloze dag per jaar. Aan creatieve ideeën geen gebrek!
Waarom een focusgroep over de impact van Autovrije Zondag?
We voerden de focusgroep uit op basis van een duidelijk gestructureerde leidraad. De opbouw in drie fasen: terugblik, evolutie en toekomst, maakte het mogelijk om zowel historische inzichten als actuele uitdagingen en toekomstambities in kaart te brengen.
Deelnemers aan de focusgroep deelden daarbij opvallend vergelijkbare ervaringen zoals:
- terugkerende uitdagingen in samenwerking met politie en gemeentelijke diensten.
- het spanningsveld tussen evenement en sensibilisering.
- de invloed van politieke steun.
- de budgettaire beperkingen in relatie tot de verwachte resultaten.
- het grote belang van ruimte en leefbaarheid voor alle inwoners.
Dat deelnemers uit verschillende gemeenten vergelijkbare ervaringen deelden, maakt de bevindingen niet alleen betrouwbaarder, maar toont ook aan dat de gesignaleerde uitdagingen niet beperkt blijven tot één lokale context.
Toekomstperspectief voor Autovrije Zondag
Gevraagd naar de rol die de Autovrije Zondag in de toekomst moet of kan spelen, dromen de deelnemers luidop over manieren om nog meer impact te hebben. Bijvoorbeeld:
- Fietsers en voetgangers koning/koningin maken in de openbare ruimte en op de weg.
- Meer de aandacht vestigen op de link tussen duurzame mobiliteit en leefbaarheid.
- (Tijdelijke) autovrije ruimte gebruiken als testcase en experiment om bestaande autovolle ruimte te veranderen in kwaliteitsvolle leefruimte voor mensen.
- Impact meten via bevragingen en wetenschappelijke metingen (vb. luchtkwaliteit, geluid …), ook via citizen science, om meer draagvlak te creëren bij burgers en beleidsmakers.
Uit de focusgroep blijkt dat Autovrije Zondag een sterke hefboom kan zijn voor duurzame mobiliteit en aandacht voor ruimtegebruik, mits goed ingebed in een breder beleid. Bij Mobiel 21 blijven we via de campagne alvast beleidsmakers, ambtenaren en burgerbewegingen inspireren en activeren. Daarnaast onderzoeken we hoe we kennisdeling tussen gemeenten kunnen faciliteren en tools ontwikkelen voor impactmeting.
Met de nodige steun kan Autovrije Zondag uitgroeien tot meer dan een jaarlijkse symbolische actie, en wezenlijk bijdragen aan een structureel duurzamer beleid met langdurige impact.
Gerelateerde inzichten
Boeken om te lezen (of cadeau te doen :-)
Nu de dagen donkerder, natter en misschien ook kouder worden klinkt de lokroep om gezellig binnen te blijven en in de zetel te ploffen met een goed boek, des te luider. Wij maakten een selectie die zowel in je handen als onder de kerstboom past.
Download verslag Focusgroep Autovrije Zondag
Heeft de Autovrije Zondag in al die jaren onze kijk en die van beleidsmakers op duurzame mobiliteit veranderd? En Hoe? Een focusgroep met vertegenwoordigers van Vilvoorde, Merelbeke-Melle, Asse en Lier geeft antwoorden. Lees het uitgebreide verslag en ontdek hoe ervaren gemeenten van Autovrije Zondag een hefboom maken voor een duurzamer mobiliteitsbeleid.
Meer straten op mensenmaat
We tonen hoe geweldig straten zijn als er meer plaats is voor mensen en minder voor auto's. Rechtvaardige straten op mensenmaat met ruimte voor ontmoeting, spel, natuur, adem en rust. Enfin, straten zoals ze altijd al bedoeld zijn: om in te leven, dus!