Rome toont de weg naar inclusieve deelmobiliteit
Deelmobiliteit wint aan populariteit. Maar hoe zorgen we ervoor dat ze ook inclusief is én een breder maatschappelijk belang dient? Op de CIVINET 2-daagse in Rome zochten professionals en politici uit meer dan 12 Europese landen naar antwoorden. En wij waren erbij met Mobiel 21.
Weg met ongelijkheid
“Als we veerkrachtige en inclusieve steden willen dan moeten we de ongelijkheid uit mobiliteit halen.” De schepen van mobiliteit van Rome windt er geen doekjes om. Ongelijkheid is er, in elke stad, elke gemeente. En auto-afhankelijkheid is daarvan een belangrijke motor. Voor Rome vertaalt zich dat onder meer in:
- 1,8 miljoen auto's op 2,7 miljoen inwoners. Dat zijn 6 auto's voor elke 10 inwoners of ook: meer auto's dan dat er rijbewijzen zijn.
- de plaats die parking in de stad inneemt is 3 keer groter dan de oppervlakte van een gemiddelde Italiaanse stad.
- files die ongeveer 4,4 miljard euro per jaar kosten.
Stel jezelf gerust eens de vraag hoe de situatie eruit ziet voor jouw stad of gemeente?
Van chaos naar intermodaal model
Tot in 2021 was er in Rome geen wetgevend kader rond gedeelde mobiliteit en dus ontstond complete chaos, die meteen ook de toekomst van gedeelde mobiliteit in gevaar bracht. Dus stelde het stadsbestuur een nieuw framework op met volgende uitgangspunten:
- (gedeelde) micromobiliteit is een volwaardig onderdeel voor functionele mobiliteit op de first en last mile.
- Er is een maximumaantal operatoren actief. In Rome zijn er 3 die moeten voldoen aan strenge criteria met bv. een limiet het aantal voertuigen (inclusief sancties bij overtreding)
- Garantie van geografische spreiding en aangepaste maatregel qua parkeren. Zo is er een aanbod in alle zones van Rome, ook die met een kleinere bevolkingsdichtheid (en dus commercieel minder rendabel).
- Er is een directe linkt tussen deelmobiliteit en het openbaar vervoer. Mensen met een abonnement op het openbaar vervoer krijgen vb. korting op gedeelde mobiliteitsdiensten. Gedeelde mobiliteit is zo niet langer een extraatje, maar steeds meer een volwaardig onderdeel van degelijk openbaar vervoer.
- De stad pakt mobiliteitswoestijnen aan met gepast openbaar vervoer op maat (kleinere bussen, aangepaste uren, met ook optie om te bellen voor ritten).
Zo hertekent Rome haar mobiliteit met aandacht voor rechtvaardigheid en inclusiviteit. Al blijven ook sturing en regelgeving belangrijk om gedragsverandering bij zowel inwoners als bezoekers in gang te zetten. Daarbij is het voortdurend zoeken naar een evenwicht tussen wetgevende kaders en operationele en financiële duurzaamheid, met name voor diensten in gebieden met een lagere vraag.
Verder kijken dan de economische logica
Betaalbaarheid en rendabiliteit kwamen ook naar herhaaldelijk voren als een pijnpunt. Deelnemers waren het erover eens dat mobiliteit moet worden behandeld als een publiek goed in plaats van een louter marktgerichte dienst. Ana Agudo, gemeenteraadslid in Granada, illustreerde de ‘Granada Balance’, die de noodzaak benadrukt om een evenwicht te vinden tussen innovatie, milieuambities, economisch realisme, sociale inclusie, technologische verandering en grootstedelijke coördinatie. Uiteindelijk, zegt ze, draait duurzame mobiliteit niet om voertuigen, maar om mensen. Het overkoepelende doel van een stadsbestuur is ervoor te zorgen dat alle inwonders, ongeacht inkomen, leeftijd of woonwijk, op een (vol)waardige manier kunnen deelnemen aan het gemeenschapsleven.
Ook andere steden, aanwezig op de 2-daagse, kwamen met goede voorbeelden om het auto-normatieve denken te doorbreken. Enkele voorbeelden:
- Deelmobiliteit opnemen als vereiste bij een bouwvergunning (Bremen)
- Werken aan gepercipieerde afstand en autoafhankelijkheid (Barcelona)
- Verbinding zoeken tussen deelmobiliteit en voetgangers om conflicten te vermijden (Gdansk)
- Werk maken van een sterke prijs-kwaliteit voor gecombineerd aanbod. Het voorbeeld van de OV-fiets (Nederland)
- Het potentieel van deelmobiliteit bij events ten volle benutten (case van Lime/Dott)
- Het deelaanbod aantrekkelijker maken met goed gelegen en voorbehouden parkeerplaatsen (Rome)
Wat werkt waar?
In sommige landen ligt de focus op e-steps, in andere werken gedeelde e-fietsen dan weer beter. En zeker in een stedelijke context zijn deelauto’s niet altijd de eerste keuze. Kijken we naar de ‘Belgische cultuur' dan moeten we ons de vraag stellen hoe we gedeelde mobiliteit het best kunnen laten groeien én volwaardig integreren in het mobiliteitssysteem. Uit het rapport ‘Deelmobiliteit in België’ van Way To Go blijkt alvast dat er grote regionale verschillen bestaan. Maar ook dat coherent beleid al heel wat drempels kan weghalen voor de gebruiker.
Het is duidelijk dat deelmobiliteit nog lang niet haar volle potentieel heeft bereikt. Dan spreken we van een aandeel van 5% in de mobiliteitsmix. Om dat te halen moeten we de focus en de prioriteiten juist krijgen op het niveau van de vervoerregio’s. Een interessante denkpiste en een tip voor onze federale overheid: Reken de externe kosten door van alle vervoersmiddelen, ja ook privéauto’s, zodat het idee dat deelmobiliteit duur is voor altijd op de schop kan.
Deelmobiliteit heeft nog lang niet haar volle potentieel bereikt. Dan spreken we van een aandeel van 5% in de mobiliteitsmix. Om dat te halen moeten we alvast in Vlaanderen de focus en de prioriteiten juist krijgen op het niveau van de vervoerregio’s. Een interessante denkpiste en een tip voor onze federale overheid: Reken de externe kosten door van alle vervoersmiddelen, ja ook privéauto’s, zodat het idee dat deelmobiliteit (te) duur is voor altijd op de schop kan.
Gerelateerde inzichten
Met de trein op vakantie: zo doe je dat makkelijk en goedkoop
Onze nieuwe collega Bram is een fervente treinreiziger. Hij spoorde zelf al van Rome tot Abisko. Hij deelt zijn beste tips en favoriete tools, zodat ook jij makkelijk en goedkoop kunt treinen door heel Europa. Lees snel zijn gouden reistips!
Lease a Bike en De Fietsschool: Samen voor dezelfde missie
In 2024 kregen we telefoon van Lease a Bike, jawel de sponsors van Wout Van Aert, met de vraag of we de koppen eens bij elkaar konden steken om de mogelijkheden te bekijken van een samenwerking. Een volmondig ja was ons antwoord. Lees hier hoe Lease a Bike een trotse en geëngageerde sponsor werd van De Fietsschool.
Samen tegen mobiliteitsarmoede
Je kunnen verplaatsen is een basisrecht. Daarom maken we komaf met mobiliteitsarmoede. We geven fietsles aan volwassenen, kinderen en studenten. Én we doen onafhankelijk onderzoek.