Bereikbaarheid blijkt belangrijke hefboom naar werk
De bereikbaarheid van jobs bepaalt in grote mate wie werk kan vinden, en waar. Samen met Universiteit Antwerpen en Een Nieuwe Kijk onderzocht Mobiel 21 hoe het gesteld is met de jobbereikbaarheid in Vlaanderen, waar drempels liggen en hoe mobiliteitsbeleid gelijke kansen op de arbeidsmarkt kan vergroten.
Uitdagingen op de arbeidsmarkt
De Vlaamse arbeidsmarkt staat voor grote uitdagingen. De werkzaamheidsgraad moet omhoog naar 80% tegen 2030, maar vacatures raken moeilijk ingevuld en tegelijk zijn er nog steeds veel mensen die moeilijk werk vinden.
Beleidsmakers en werkgevers zoeken naar manieren om deze uitdagingen aan te pakken. Daarbij gaat de aandacht vaak naar competenties, opleidingen en begeleidingstrajecten voor werkzoekenden.
Maar er is nog een andere, minder zichtbare factor die een cruciale rol speelt: de bereikbaarheid van werkplekken. Zijn jobs überhaupt bereikbaar voor werkzoekenden? Voor wie dan? En met welke vervoermiddelen?
Integrale Kijk op Bereikbaarheid
Om deze vragen te beantwoorden, gingen Mobiel 21, Universiteit Antwerpen en Een Nieuwe Kijk op onderzoek. We gingen na in welke mate jobs effectief bereikbaar zijn, voor verschillende groepen en in verschillende regio’s. We deden dat op basis van het IKOB-model (of ‘Integrale Kijk op Bereikbaarheid’). Dit unieke model kijkt verder dan klassieke reistijd- of afstandsberekeningen en houdt bijvoorbeeld ook rekening met vervoersmiddelenbezit, inkomen en opleidingsniveau. Zo geeft het model een realistischer beeld van hoeveel jobs een persoon vanuit een bepaalde locatie effectief kan bereiken.
Doel daarbij was om niet alleen de huidige situatie voor heel Vlaanderen te schetsen, maar ook om beleidsscenario’s te verkennen die bijdragen aan betere jobbereikbaarheid.
Verschillen naar regio en woonplaats
Het onderzoek toont aan dat de jobbereikbaarheid in Vlaanderen sterk varieert naargelang de woonplaats. In steden is het aanbod van jobs groter en is het vervoersaanbod uitgebreider, waardoor inwoners meer keuze hebben. Op het platteland zijn mensen sterk afhankelijk van de auto, wat de toegang tot werk beperkt.
- Wie in stedelijke gebieden woont, heeft gemiddeld anderhalf keer meer jobs binnen bereik dan plattelandsbewoners.
- Zo’n 70% van de jobs in Vlaanderen is enkel met de auto bereikbaar. In steden is dat zo’n 43% van de jobs.
- Langsheen transportassen en rond knooppunten van openbaar vervoer ligt de jobbereikbaarheid hoger.
Verschillen naar inkomen
Uit de resultaten blijkt dat ook inkomen een rol speelt bij jobbereikbaarheid. Het onderzoek toont aan dat de jobbereikbaarheid ook sterk verschilt naargelang het inkomen. Hogere inkomensgroepen hebben vaker toegang tot een auto en andere vervoersmiddelen, waardoor ze veel meer jobs kunnen bereiken. Lagere inkomensgroepen lopen daarentegen tegen financiële en praktische drempels aan.
zijn bereikbaar voor hogere en middelhoge inkomens (samen 50% van de beroepsbevolking)
zijn bereikbaar voor lage en middellage inkomens (samen ook 50% van de beroepsbevolking)
zijn bereikbaar voor de allerlaagste inkomensgroep (25% van de beroepsbevolking)
Beter beleid voor betere bereikbaarheid
Het onderzoek verkende verder ook hoe verschillende scenario’s de jobbereikbaarheid beïnvloeden, en welke groepen daar baat bij hebben. Wat blijkt? Sommige scenario’s hebben sterke effecten voor lage inkomensgroepen, terwijl andere vooral hogere inkomensgroepen bevoordelen.
- Het bezit van een rijbewijs verhoogt bereikbaarheid vooral bij midden- en hogere inkomens; lage inkomens ondervinden nog steeds financiële barrières voor autogebruik.
- Leren fietsen verhoogt het aantal jobs dat een werkzoekende kan bereiken, zowel in de stad als op het platteland.
- Elektrisch fietsen verdubbelt soms het aantal bereikbare jobs in de stadsrand.
- Goedkoper openbaar vervoer vergroot vooral voor lagere inkomens de bereikbaarheid. Sneller openbaar vervoer dan weer voor hogere inkomens.
Om de ongelijkheid in jobbereikbaarheid te verkleinen en alle werkzoekenden kansen te bieden, zal een mix van scenario’s en beleidsmaatregelen nodig zijn. Verschillende actoren kunnen daarmee aan de slag:
- Werkgevers kunnen investeren in leasefietsen, collectief vervoer naar bedrijventerreinen en fietsvaardigheidstrainingen voor medewerkers.
- Lokale besturen en OCMW’s kunnen fietslessen en uitleendiensten aanbieden, fietsinfrastructuur verbeteren, en collectief vervoer organiseren richting bedrijventerreinen.
- De Vlaamse overheid kan rijopleidingen stimuleren, openbaar vervoer goedkoper en toegankelijker maken, fietsen promoten, en jobbereikbaarheid opnemen in ruimtelijke planning.
- Het federaal niveau kan interregionale verbindingen versterken en treinstations toegankelijker maken, met extra aandacht voor verbindingen richting Brussel en Wallonië.
Bereikbare jobs en gelijke kansen
Jobbereikbaarheid is meer dan een mobiliteitsvraagstuk. Meer bereikbare jobs zorgen voor een hogere werkzaamheidsgraad en een sterkere arbeidsmarkt. Kortom: wie jobbereikbaarheid centraal stelt in mobiliteits- en arbeidsmarktbeleid, zet een grote stap richting de Vlaamse ambitie van 80% werkzaamheidsgraad.
Vragen?
Wil jij als werkgever, beleidsmaker of lokaal bestuur werk maken van betere jobbereikbaarheid? Heb je vragen bij dit onderzoek, de bevindingen of de aanbevelingen? Onze collega Eva De Vrij helpt je graag verder.
In opdracht van het Departement WEWIS
Dit onderzoek naar jobbereikbaarheid in Vlaanderen werd uitgevoerd tussen 2023 en 2025 door Mobiel 21, Universiteit Antwerpen en Een Nieuwe Kijk, in opdracht van het Vlaams Departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie (WEWIS) en in het kader van het VIONA-arbeidsmarktonderzoeksprogramma.
Gerelateerde inzichten
Boeken om te lezen (of cadeau te doen :-)
Nu de dagen donkerder, natter en misschien ook kouder worden klinkt de lokroep om gezellig binnen te blijven en in de zetel te ploffen met een goed boek, des te luider. Wij maakten een selectie die zowel in je handen als onder de kerstboom past.
Download het Inzicht "Bereikbaarheid als hefboom naar werk"
Wil jij weten welke rol de bereikbaarheid van werkplekken speelt op de arbeidsmarkt? En hoe die bereikbaarheid beïnvloedt of iemand al dan niet een job kan aannemen? Check dan ons Inzicht "Bereikbaarheid als hefboom naar werk".
Samen tegen mobiliteitsarmoede
Je kunnen verplaatsen is een basisrecht. Daarom maken we komaf met mobiliteitsarmoede. We geven fietsles aan volwassenen, kinderen en studenten. Én we doen onafhankelijk onderzoek.